آخرین نوشته ها
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱۱٫۵۲۱ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۸ نفر
تعداد یادداشت ها : ۷۲
بازدید از این یادداشت : ۷۱

پر بازدیدترین یادداشت ها :
اشاره
کتیبه‌ها و سنگ‌نوشته‌ها را می‌توان اسناد مهمی به شمار آورد که آگاهی‌های قابل توجهی درباره پیشینیان و بناهای تاریخی به‌جا مانده از آنان در اختیار ما قرار می‌دهد. بسیاری از کتیبه‌ها حاوی نکته‌های تاریخی، اجتماعی و ادبی فراوان و گاه حاوی اسامی شخصیت‌ها و اعلام جغرافیایی است که در کتاب‌ها و متون تاریخی ثبت نشده است. بخش معتنابهی از کتیبه‌ها نیز حاوی اشعاری است که نمایان‌گر فرهنگ و ادب روزگاران گذشته شمرده می‌شود. در بیشتر بناهای تاریخی دوره اسلامی در ایران، کتیبه‌های متعددی وجود دارد که آگاهی‌هایی درباره تاریخ ساخت و نام واقفان یا بانیان این بناها به دست می‌دهد. با این حال، می‌توان کتیبه‌های فراوانی را در ایران سراغ گرفت که تا کنون بازخوانی نشده، یا در صورت خوانده شدن، متن آنها منتشر نشده است. با توجه به ارزش هنری، تاریخی و حتی سندی این آثار، که هر زمان امکان از بین رفتن آنها نیز وجود دارد، نگارنده این سطور می‌کوشد تا از این پس در قالب یادداشت‌هایی با عنوان «یادی از یادگاران»، به بازخوانی شماری از کتیبه‌ها و سنگ‌نوشته‌های این مرز و بوم بپردازد.

کتیبه شکّیات نماز در مسجد امام تهران
مسجد امام خمینی (مسجد شاه سابق)، واقع در ضلع جنوبی خیابان پانزده خرداد، در شمال محله بازار تهران، از بناهای ارزشمند دوره قاجار به شمار می‌آید که بین سال‌های 1222 تا 1240ق به دستور فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شده است. در زمان ناصرالدین‌شاه نیز تعمیراتی در آن صورت گرفته و گلدسته‌هایی به آن افزوده شده است.
ساختمان مسجد با مساحت حدود 11 هزار متر مربع، با طرح چهار ایوانی کامل ساخته شده و شامل صحن وسیع میانی، ایوان‌های چهارگانه، گنبدخانه و شبستان‌های ستون‌دار، رواق‌ها، سردرها و جلوخان شمالی، به همراه تزئینات زیبای کاشی‌کاری، گچ‌کاری، حجّاری، مقرنس، و کتیبه‌های گوناگون است. 1 مساجد تاریخی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، چاپ 1، 1378، ص105.
درون ایوان جنوبی مسجد، کتیبه‎ای حجّاری شده بر سنگ به خط نستعلیق وجود دارد که به صورت یک نوار باریک، سرتاسر بالای ازاره مسجد را فرا گرفته است. در نقطه اتصال ایوان به فضای شبستان مسجد، این کتیبه در انتهای ضلع غربی ایوان قطع شده و ادامه آن در ضلع شرقی ایوان از سر گرفته شده است. محتوای کتیبه شامل احکام اجمالی شکّیات نماز است و از این‌رو در موضوع خود، منحصر به‌فرد به نظر می‌رسد. متن کامل کتیبه به شرح زیر است:

[ضلع غربی ایوان:]
بامر اعلیحضرت قدر قدرت شاهنشاه دین‌پناه خلّد الله ملکه که قضا را ادای حکم او فرض است و فلک را از پی نماز او هر صباح و مسا جبهه بیضا بر ارض، نیتش در اتمام ارکان دین بی قصر و سهو است و عزمش در اکمال ملت متین بی‌شک بری از محو این چند مسئله که در احکام سهو و شک نماز است بر قطعات احجار منصوبه نقش و ثبت افتاد تا عالِم را مذکّر معلومات خاطر و عامی را از ......... 2 به علت آسیب‌دیدگی واضح نیست. «کالنقش فی الحجر» باشد:
بدانکه در نماز خللی که از روی سهو باشد اگر محل آن باقیست تدارک آنرا باید کرد. و اگر محلش گذشته باشد پس اگر رکنی زیاد یا کم گشته نماز باطل میشود مگر در متابعت امام و در نماز احتیاط. و اگر غیر رکن زیاد شده، نماز صحیح است. و اگر سلام بیجا گفته یا قیامی یا قعودی زیاد شده، بعد از نماز دو سجده سهو کند. و اگر چیزی کم شده تا محل آن باقیست آن را بجا بیاورد. و اگر تشهد یا بعض آنرا ترک کرده یا یک سجده را ترک کرده، بعد از سلام قضای آن را بکند و دو سجده سهو بکند. و محل هر فعلی باقیست تا داخل در رکن بعد از آن نشده. و اگر رکعتی زیاد کرده تا داخل رکوع نشده بشیند و نماز را تمام کند و دو سجده سهو کند؛ و اگر داخل رکوع شده نماز باطل میشود. و اگر رکعتی کم کرده پس اگر منافی نماز بعمل آورده نماز باطل میشود. و اگر منافی بعمل نیاورده برخیزد و نماز را تمام کند و دو سجده سهو بجهة سلام بجا نماید. و خللی که بجهة شک است پس اگر در افعالست و محل آنچه شک کرده گذشته، شکش اعتبار ندارد و نماز صحیح است و اگر باقیست یعنی هنوز داخل فعل بعد از آن نشده مشکوک را بجا آورد و اگر شک در عدد رکعات باشد پس شک در نماز صبح و نماز قصر و نماز جمعه و نماز عید و نماز آیات و نماز طواف و نماز مغرب، نماز باطل میشود و همچنین اگر

[ضلع شرقی ایوان:]
در نماز چهار رکعتی شک کند در میان دو و زیاده بر دو یا میان دو و سه قبل از اتمام دو سجده یا زیاده بر سه یا نداند که چند رکعت نماز کرده یا شک کند میان دو و زیاده بر چهار، چون شش و هفت، نماز باطل میشود. بلی اگر شک کند میان پنج و شش بنشیند و تشهد و سلام بدهد و دو سجده سهو کند و احتیاطاً نماز [را] 3 به علت آسیب‌دیدگی واضح نیست. اعاده کند و در سایر فروض که یقیناً رکن زیاده شده نماز را حتماً اعاده کند.
و بدانکه شک در رکعات را پنج فرض است: اول شک میان دو و سه، بعد از اکمال سجدتین بنا را بر سه گذارد و یک رکعت دیگر بجا آورد و بعد از سلام یک رکعت ایستاده یا دو رکعت نشسته نماز احتیاط کند. دویم شک میان دو و سه و چهار، بعد از اکمال سجدتین بنا را بر چهار گذارد و بعد از سلام دو رکعت نشسته پس دو رکعت ایستاده نماز احتیاط کند. سیم شک میان دو و چهار، بعد از اکمال سجدتین بنا را بر چهار گذارد و بعد از سلام دو رکعت ایستاده نماز احتیاط کند. چهارم شک میان سه و چهار، بنا را بر چهار گذارد و بعد از سلام یک رکعت ایستاده یا دو رکعت نشسته نماز احتیاط کند. پنجم شک میان چهار و پنج، پس اگر بعد از اکمال سجدتین باشد، تشهد بخواند و سلام دهد پس دو سجده سهو کند؛ و اگر قبل از رکوع باشد بنشیند و تشهد بخواند و سلام دهد و بعد از سلام یک رکعت ایستاده یا دو رکعت نشسته نماز احتیاط کند و دو سجده سهو کند؛ و در غیر این دو صورت نماز را تمام کند پس دو سجده سهو کند و احتیاطاً نماز را اعاده کند. و در غیر این فروض از فروضِ شک در رکعات، اگر یقین کند زیادتی رکعت را نماز را اعاده کند؛ و اگر یقین نکند عمل چهار و پنج را بجا آورد و احتیاطاً نماز را اعاده کند و در آنها نماز احتیاطی نمیباشد. و کیفیت سجده سهو چنانست که نیّت کند دو سجده میکنم بجهة خلل معین که رو داده قربة الی الله پس سجده کند و بگوید: «بسم الله و بالله و صلی الله علی محمد وآله» پس سر بردارد و بنشیند، پس سجده کند و بنشیند و تشهد گوید.

 زیرنویس:

 زیرنویس:

 زیرنویس:

۱. مساجد تاریخی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، چاپ ۱، ۱۳۷۸، ص۱۰۵.
۲. به علت آسیب‌دیدگی واضح نیست.
۳. به علت آسیب‌دیدگی واضح نیست.
کتاب‌گزار، شماره1، بهار 1395
دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۸:۱۶
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت