آخرین نوشته ها
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۲۲٫۹۸۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱ نفر
تعداد یادداشت ها : ۸۴
بازدید از این یادداشت : ۲۲۷

پر بازدیدترین یادداشت ها :
مقدمه
امام فخرالدین رازی (544-606ق)، از برجسته‌ترین و مشهورترین متکلّمان مسلمان به شمار می‌آید که تأثیرگذاری فراوانی در جریان فکری و کلامی اهل سنّت داشته است. جایگاه علمی ویژه وی عاملی بوده است تا در زمان حیات خود، مورد توجه صوفیان و عارفان مشهور و شناخته شده معاصر خویش قرار گیرد و برخی از آنان به نوشتن نامه‌هایی به وی اقدام کنند.
از میان مکتوبات بزرگان اهل تصوف به فخر رازی، پیش از این مکتوب محیی‌الدین ابن عربی (درگذشته 638ق) به وی معرفی و منتشر شده است. مکتوب مختصر و موجزی نیز از شهاب‌الدین عمر بن محمد سهروردی (درگذشته 632ق) ـ صوفی مشهور بغدادی و مؤسس طریقت سهروردیه ـ باقی مانده که احتمالاً تا کنون معرفی و تصحیح نشده است. نگارنده این سطور، سه نسخه از این مکتوب را لابه‌لای مجموعه‌های خطی شناسایی کرده که با مقابله آنها با یکدیگر، به تصحیح آن در این نوشتار اقدام کرده است.
مشخصات سه مجموعه خطی حاوی این رساله به شرح زیر است:
1. نسخه شماره 3764 در مدرسه عمریه دمشق که پیش‌تر در دارالکتب ظاهریه این شهر بوده و سپس به کتابخانه ملی اسد انتقال یافته است. مکتوب سهروردی، رساله چهاردهم این مجموعه و سه صفحه 201پ الی 202پ آن را شامل می‌شود و در فهرست ظاهریه، تحت عنوان «رسالة مواصلة من الشیخ الشهاب السهروردی الی الامام الفخر الرازی» معرفی شده است. 1 فهرس مجامیع المدرسة العمریة فی دار الکتب الظاهریة بدمشق، یاسین محمد السوّاس، الکویت: معهد المخطوطات العربیة، 1987م، ص143. اين نسخه را با علامت اختصاری «ظ» شناسانیده‌ایم.
2. نسخه شماره 594 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی. نسخه کهنی است از سده هفتم هجری، شامل چند رساله و مکتوب از سه تن از عرفای بزرگ سده هفتم، شامل محیی‌الدین ابن عربی و شهاب‌الدین سهروردی و سعدالدین حمّویی. 2 نگارنده این سطور پیش از این، آخرین بخش این مجموعه را که شامل چند مکتوب سعدالدین حمویی است، در قالب مقاله مستقلی تصحیح و منتشر کرده است. بنگرید: «مکاتیب سعدالدین حمویی»، منتشر شده در: جشن‌نامه استاد سید احمد حسینی اشکوری، به کوشش: رسول جعفریان، تهران: نشر علم، چاپ 1، 1392، ص451-474. این نسخه به خط نسخ کهن کتابت شده و تاریخ تحریر رساله نخست آن 563ق است. مکتوب سهروردی به فخر رازی برگ‌های 108پ-109ر و دو سطر آغازین برگ 109پ از این نسخه را شامل می‌شود. این نسخه را با حرف «ج» شناسانیده‌ایم.
3. نسخه شماره 10717 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی. مجموعه‌ای است شامل چهارده رساله از تألیفات چند تن از علمای اهل سنّت و اعلام تصوف، از جمله چهار رساله از امام محمد غزالی، و رسائلی از ابوالقاسم قشیری، نجم‌الدین کبری، شهاب‌الدین سهروردی، جلال‌الدین سیوطی و زین‌الدین خوافی. این مجموعه به خط نستعلیق، از کاتبان و تواریخ مختلف است. رساله سیزدهم این مجموعه در ربیع‌الاول 927ق، و رساله دوم و همچنین رساله نهم آن ـ که نامه محیی‌الدین عربی به فخر رازی است ـ در 1053ق در دارالخلافه اکبرآباد کتابت شده است. مکتوب سهروردی، رساله دهم این مجموعه و دو صفحه 222 و 223 آن را شامل می‌شود. 3 فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، محمود طیّار مراغی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ج1/33، ص190-193. این نسخه را با حرف «م» علامت‌گذاری کرده‌ایم.

متن مکتوب
وهذه نسخة كتاب كتبه ـ رحمة الله عليه ـ إلى الإمام العلامة فخر الدين الرازي ـ رحمه الله ـ: 4 في "ظ": نسخة كتاب كتبه الإمام الكبير ... المحقق شيخ الإسلام قطب الوقت شهاب الدين أبو عبد الله عُمر بن محمد بن عبد الله بن محمد البكري السهروردي ـ أمتع الله الطالبين ببركات أنفاسه ـ إلى الإمام الحبر الكبير فخر الدين الرازي ـ رحمة الله عليه ونوّر ضريحه ـ.
وفي "م": كتب شيخنا شيخ الشيوخ قدوة الإسلام هادي طوائف الأنام إلى دار السلام قطب الأقطاب أبو حفص عُمر شهاب الملة والدين السهروردي إلى الإمام العلامة فخر الملة والدين الرازي ـ رضي الله عنهما ـ.

بسم الله الرحمن الرحيم
مَنْ تَعَيَّنَ في الزّمانِ بنَشْر 5 في "م": لنشر العلم، فقد عظُمَت نعمة 6 في "م": نِعَم الله تعالى لديه، [فـ]ينبغي للمتفطّنين الحُذّاق من أرباب الدّيانات أن يَمُدُّوه بالدُّعاء الصالح، ليُصَفّي الله تعالى مورد علمه بحقائق التقوى، ومصدره من شوائب الهَوى، إذ قطرة من الهَوى تُكدِّرُ بحراً من العلم. ونَوازع الهوى المركوزِ في النّفوس الإنسيّةِ المستصحبَةِ إيّاه من مَحتَدِها من العالَم السُّفلي إذا شابَتِ العلم حَطّتْهُ من أوجه، وفَرّقَتْهُ في مَهامِه الأفكار التي هي من نتائج النّفوس الجُزْويّة المُتَسَوِّرة إلى ذَروة العِلْمِ بما يحاوِلُ من استنفادِ قُوَّتِها فيه.
وإذا صَفَتْ مصادرُ العلم ومواردُه من الهَوى، أمَدَّتْهُ كلماتُ الله التي تَنْفَدُ البحار دون نَفادها، ويبقى العلمُ على كَمال قُوَّتِه لا يُضْعِفُه تردُّدُه في تجاويف الأفكار، فَتُجَزّيه الأفكارُ وتُشَعِّبُه، وبقُوَّتِه تتلقّج 7 في "م": يتلقّح الفُهوم 8 في "ظ": الفهم المُستقيم 9 في "م": المُستقيمة المزاج، إذ ما يتجزّئ من العُلوم ويتشعّب هو المطلوب الثاني ليس هو المطلوب الأول.
والعنايةُ بالبناء دون إحكام المباني عُدُولٌ عن العَدْلِ؛ وهذه رُتْبةُ الرّاسخينَ في العلم، [المُتَوَسِّمين بصورة العَمَل،] 10 إضافة من "م". لا المُتَرَسِّمينَ بصورة العلم، المُتشعِّب المُتَجَزِّي، وهُم وُرّاث الأنبياء عليهم السلام، كَرّ عَمَلُهم على العِلم، وكَرّ عِلمُهم على العَمَل، تناوَبَ 11 في "ج": ويُناوَب؛ في "م": فيناوب. العلمُ والعملُ فيهم حتّى صَفَتْ أعمالُهم ولَطُفَتْ، فصارَتْ [عُلومُهم] 12 إضافة من "ج". مُسامراتٍ سرّية ومُحاوراتٍ رُوحيَّةٍ، وتشكّلَتِ الأعمالُ بالعُلوم لمكان لطافتها، وتشكّلَتِ العلومُ بالأعمالِ لقُوّة فِعلها، وسرايتها إلى الاستعدادات، وفي اتّباعِ الهَوى إخلادٌ إلى الأرض. قال الله تعالى: «وَلَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بها ولكَنّهُ أخْلَدَ إلى الأرضِ وَاتَّبَعَ هَواهُ» 13 سورة الأعراف، الآية 176. .
فتطهيرُ نورُ الفطرة عن رذائل التَّخَيّلاتِ، والارتهانُ بالمَوهُوماتِ الّتي استرقَتِ العُقُولُ الصِّغارُ المُداهِنَة لِلنُّفوسُ القاصِرَةِ هُوَ مِن شَأنِ البالِغينَ مِنَ الرّجالِ، فتَصحَبُ نُفُوسُهمُ الطّاهِرةُ المَلأ الأعلى، فَتَسْرَح في مَيادين القُدْسِ، فَالنّزاهَةَ النّزاهَةَ مِنْ مَحَبَّةِ حُطامِ الدُّنيا، والفرارَ الفرارَ من استحلاء نَظَرِ الخَلقِ وعقائدِهِمْ، فتلك مَصارعُ الأدوان مِنَ الرِّجال.
فطالِبُ الرّفيقِ الأعلى مُكَلِّمٌ مُحَدِّث التّعريفات الإلهية، وارِدَةٌ عليه لمكان عِلمِهِ بصُوَرِ الابتلاء، واستيصالِه شافة الابتلاء بصدق الالتجاء، وكثرة وُلُوجِهِ على حَريمِ القُربِ الإلهي، وانغِماسه مع الأنفاس 14 في "ظ": الإيناس في بِحارِ عَينِ اليَقينِ، وغُسله كثائفُ دلائلِ البُرهانِ بنُورِ العَيانِ 15 في "ظ": العرفان ، فالبُرْهانُ للأفكارِ والعيانُ للأسرارِ، فلا بُرْهانَ دلالةٍ ولا عيان 16 في "ظ": برهان عِلّةٍ، بلِ اتّباعٌ لشَعائِر المِلّةِ.
فاللهُ تعالى يَزيدُ الباطِنَ الصّافي الصّدري الكبيري 17 هذه الكلمة سقطت من "م". الفخري 18 هذه الكلمة سقطت من "ظ". إمداداً قُدسيّة، وينفعُ به الخلائقَ، ويُوَسِّعَ لهُ بابَ التّنَصّلِ والاستغفار، حتّى لا يزال يَرتقي في معارجِ الاعتذارِ، إلى أن يتوغّل بُحبوحة الأسرار، ويُنفَخ في قوالب علومه رُوح الإنابة، ثمّ يُغَيَّب تحت أستارِ حُجُب الإنابة عن الأبصار، فلا يُدْركُه إلا كُلُّ سالكٍ لطريق الحقِّ ـ سبحانه وتعالى ـ سَيّارٍ.
مُذ بُرهَة من الزّمانِ كانُ القلبُ مُتطلِّعاً إلى مُواصَلةِ المجلسِ العالي ـ زادَهُ الله تعالى عَلاءً ـ فَبِالتِماسِ السَّيِّد شرف الدين المُهاجِر إليهِ الشّادر حاله الموجّه آماله تجدَّد ذلك التطلّع، فصلّيتُ رَكعتَيْ الاستخارة، وتطلّعتُ إلى ما يأتي به القدر، فتحرَّرتُ هذه الكلمات، وأرجُو من الله تبارك وتعالى أن يُبارك في هذه المواصلة إن شاء الله تعالى. وصلّى الله على محمد وآله 19 في "ظ": وصلّى الله على سيّدنا محمد النبي وآله وصحبه وسلّم.
في "م": وصلّى الله على النبي محمد وآله الطيّبين الطاهرين أجمعين.
.

۱. فهرس مجامیع المدرسة العمریة فی دار الکتب الظاهریة بدمشق، یاسین محمد السوّاس، الکویت: معهد المخطوطات العربیة، ۱۹۸۷م، ص۱۴۳.
۲. نگارنده این سطور پیش از این، آخرین بخش این مجموعه را که شامل چند مکتوب سعدالدین حمویی است، در قالب مقاله مستقلی تصحیح و منتشر کرده است. بنگرید: «مکاتیب سعدالدین حمویی»، منتشر شده در: جشن‌نامه استاد سید احمد حسینی اشکوری، به کوشش: رسول جعفریان، تهران: نشر علم، چاپ ۱، ۱۳۹۲، ص۴۵۱-۴۷۴.
۳. فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، محمود طیّار مراغی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ج۱/۳۳، ص۱۹۰-۱۹۳.
۴. في "ظ": نسخة كتاب كتبه الإمام الكبير ... المحقق شيخ الإسلام قطب الوقت شهاب الدين أبو عبد الله عُمر بن محمد بن عبد الله بن محمد البكري السهروردي ـ أمتع الله الطالبين ببركات أنفاسه ـ إلى الإمام الحبر الكبير فخر الدين الرازي ـ رحمة الله عليه ونوّر ضريحه ـ.
وفي "م": كتب شيخنا شيخ الشيوخ قدوة الإسلام هادي طوائف الأنام إلى دار السلام قطب الأقطاب أبو حفص عُمر شهاب الملة والدين السهروردي إلى الإمام العلامة فخر الملة والدين الرازي ـ رضي الله عنهما ـ.
۵. في "م": لنشر
۶. في "م": نِعَم
۷. في "م": يتلقّح
۸. في "ظ": الفهم
۹. في "م": المُستقيمة
۱۰. إضافة من "م".
۱۱. في "ج": ويُناوَب؛ في "م": فيناوب.
۱۲. إضافة من "ج".
۱۳. سورة الأعراف، الآية ۱۷۶.
۱۴. في "ظ": الإيناس
۱۵. في "ظ": العرفان
۱۶. في "ظ": برهان
۱۷. هذه الكلمة سقطت من "م".
۱۸. هذه الكلمة سقطت من "ظ".
۱۹. في "ظ": وصلّى الله على سيّدنا محمد النبي وآله وصحبه وسلّم.
في "م": وصلّى الله على النبي محمد وآله الطيّبين الطاهرين أجمعين.
پیام بهارستان، دوره جدید، شماره 26، ص517-527
جمعه ۶ اسفند ۱۳۹۵ ساعت ۵:۳۵
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت

سیدی
۹ اسفند ۱۳۹۵ ساعت ۱۷:۰۲
ممنون اگر ترجمه هم کرده بودید خیلی خوب بود